Geboortesteen november: topaas en citrien, de warme stenen van de herfst
November heeft twee gouden geboortestenen: topaas en citrien. Ze lijken als twee druppels honing op elkaar, maar verschillen in hardheid, prijs en verhaal.
In het kort
November heeft twee geboortestenen: topaas (Mohs 8) en citrien (Mohs 7). De traditionele novemberkleur is goudgeel tot oranje. Topaas bestaat ook in blauw, maar die kleur is vrijwel altijd door behandeling ontstaan. Citrien is betaalbaar en vaak verhitte amethist. Topaas stond in 1912 op de lijst, citrien kwam er in 1952 bij.
De geboortesteen november past precies bij het seizoen: de kleur van herfstbladeren, honing en kaarslicht op een regenachtige avond. Topaas en citrien worden vaak door elkaar gehaald, en dat is niet zo gek, want ze kunnen vrijwel dezelfde kleur hebben. Kijk je naar hardheid, prijs en behandeling, dan zijn het ineens twee heel verschillende stenen. Hieronder helpen we je kiezen, met een eerlijke blik op wat je in de winkel tegenkomt.
Topaas of citrien: het verschil in één tabel
| Topaas | Citrien | |
|---|---|---|
| Mineraal | Topaas (eigen mineraal) | Kwarts |
| Kleuren | Kleurloos, geel, oranje, roze, blauw, ook “keizerlijk” oranjeroze | Lichtgeel tot oranjebruin |
| Mohs | 8 | 7 |
| Zwak punt | Splijtvlak: kan bij een harde klap splijten | Geen splijtvlak, wel kras na lange tijd |
| Prijs | Blauw en kleurloos betaalbaar, keizerlijk duur | Betaalbaar |
| Op de lijst sinds | 1912 | 1952 |
Topaas: hard, maar met een zwakke plek
Topaas is met 8 op de schaal van Mohs een van de hardere edelstenen. Stof krijgt er geen kras op. Maar ook stoere stenen hebben een achilleshiel: topaas heeft een perfect splijtvlak, een richting waarin het kristal glad kan breken. Een harde tik op de verkeerde plek, tegen een tegelvloer bijvoorbeeld, kan een topaas laten splijten. In een ring kan hij prima, maar een zetting die de steen beschermt is verstandig.

Keizerlijke topaas
Dan de adel onder de topazen. De meest gewilde natuurlijke kleur is een goudoranje tot roze-oranje tint die keizerlijke topaas wordt genoemd. De bekendste bron ligt rond Ouro Preto in Brazilië. Volgens de overlevering is de naam een verwijzing naar de Russische tsaren of de Braziliaanse keizers. Natuurlijk roze topaas komt onder meer uit Pakistan.
Blauwe topaas: behandeld, en dat is prima
Blauwe topaas kom je overal tegen, van zachte “sky blue” tot het diepere “Swiss blue” en het donkere “London blue”. Die kleur is bijna altijd ontstaan door kleurloze topaas te bestralen en daarna te verhitten. Dat is een gangbare, blijvende behandeling en de stenen zijn veilig om te dragen. Het verklaart wel waarom blauwe topaas zo betaalbaar is. “Mystic topaz” met een regenbooglaagje is kleurloze topaas met een dunne coating, die op den duur kan slijten.
Sommige juweliers rekenen blauwe topaas tot december. Op de lijst van de American Gem Society staat blauwe topaas echter niet als decembersteen; daar vind je tanzaniet, turkoois en zirkoon. Lees meer bij de geboortestenen van december.
Een naam met een vergissing
De naam topaas wordt vaak teruggevoerd op het eiland Topazios in de Rode Zee, dat de Romeinse schrijver Plinius beschreef. Grappig detail: de gele steen die daar vandaan kwam, was hoogstwaarschijnlijk peridoot. Een flinke identiteitscrisis dus. Peridoot is de geboortesteen van augustus. Vroeger werd vrijwel elke gele steen topaas genoemd.
Citrien: zonneschijn voor een klein budget
Citrien is gele tot oranje kwarts, en de naam verklapt het al: die komt van het Franse citron, citroen. Natuurlijke citrien is vrij zeldzaam en meestal lichtgeel. Het grootste deel van de citrien in de winkel is amethist of rookkwarts die is verhit tot een warme, soms roodachtig oranje kleur. Verhitte citrien uit amethist herken je soms aan een iets “gebrande” oranjetint. Ook dit is een gangbare, stabiele behandeling. Amethist, de geboortesteen van februari, en citrien zijn dus familie. Brazilië en Bolivia zijn de belangrijkste bronnen.

Met hardheid 7 en zonder splijtvlak is citrien praktisch voor alledaagse sieraden, ook voor ringen. Omdat grote stenen betaalbaar zijn, is citrien ideaal voor een opvallende cocktailring.
Betekenis en overlevering
Topaas werd in oude verhalen verbonden met kracht en helderheid, en zou opvliegende karakters kalmeren. Klinkt als een handig cadeau voor iemand met een kort lontje. Citrien kreeg in de handel de bijnaam “koopmanssteen”, omdat hij voorspoed zou brengen. Beide verhalen zijn traditie: leuk om mee te geven bij een cadeau, geen belofte van rijkdom.
Welke past bij jou?
Klassiek november
Gouden of keizerlijke topaas
Voor een ring met een stevige steen en een warme gloed. Keizerlijk voor een groot budget.
Koele kleur
Blauwe topaas
Voor wie geen geel draagt. Betaalbaar en hard, mooi in zilver.
Zonnig en betaalbaar
Citrien
Voor grote stenen en vrolijke sieraden zonder grote uitgave. Prachtig in geelgoud.
Onderhoud
Poetsen is bij allebei snel gepiept: warm sop en een zacht borsteltje. Geen ultrasoon of stoom bij topaas, vanwege het splijtvlak; bij citrien zonder barstjes kan ultrasoon meestal wel. Laat citrien niet maandenlang in de felle zon liggen. Bewaar beide apart van diamant en saffier. Meer in sieraden schoonmaken.
Geboortesteen november: moderne en traditionele lijst
Traditioneel is topaas de steen van november: hij stond als enige op de lijst van 1912. Citrien kwam er in 1952 bij en staat ook op de Britse lijst. In oudere Europese lijsten vind je naast topaas soms parel.
| Lijst | Steen voor november |
|---|---|
| Modern (Jewelers of America, nu) | Topaas, citrien |
| Traditioneel (Amerikaanse lijst van 1912) | Topaas |
| Brits (National Association of Goldsmiths, 2013) | Topaas, citrien |
| Oudere Europese lijsten | Topaas, parel |
Je kiest dus tussen de klassieker en het betaalbare alternatief, en allebei zijn ze officieel. Alle maanden op een rij staan bij geboortestenen per maand.
Cadeau-ideeën voor november
- Een citrien hanger in geelgoud: warm, betaalbaar en mooi in de herfst. Over goud lees je meer in 14 of 18 karaat goud.
- London blue topaas oorknopjes in zilver, voor wie liever koel draagt.
- Een grote citrien cocktailring voor een feestelijke verjaardag.
- November ligt dicht bij Sinterklaas: zie ook sieraden voor Sinterklaas en kerst.
Zin in meer kleur dan herfstgoud? Het overzicht van alle twaalf maanden vind je bij geboortestenen per maand, en meer over edelstenen op onze edelstenen-pagina.
Veelgestelde vragen
Welke november geboortesteen is traditioneel, topaas of citrien?
Topaas is de traditionele steen, citrien de moderne aanvulling uit 1952. Zoek je de geboorte steen november in goudgeel voor weinig geld, dan is citrien logisch; voor een ring die veel te verduren krijgt, is topaas met Mohs 8 harder.
Wat is de geboortesteen van november?
Topaas en citrien. Topaas staat sinds 1912 op de Amerikaanse lijst, citrien sinds 1952. De Britse lijst noemt ze allebei.
Is blauwe topaas een geboortesteen van november?
Topaas in elke kleur hoort bij november, maar traditioneel denk je aan goudgeel. Blauwe topaas is vrijwel altijd behandeld. Sommige winkels noemen hem ook bij december, al staat hij daar niet op de officiële lijst.
Hoe zie je het verschil tussen topaas en citrien?
Met het blote oog is dat lastig. Topaas is harder, zwaarder en voelt koeler aan. Zeker weten doe je het met gemmologische apparatuur bij een juwelier.
Is citrien echt of nep als hij verhit is?
Verhitte citrien is echte kwarts, alleen is de kleur door warmte veranderd. Dat is een gangbare behandeling. Nep is glas of kunststof dat zich als citrien voordoet.


