Cadeauhulp
Edelstenen en betekenis

Geboortesteen oktober: opaal of toermalijn, de gevoelige en de stoere

Oktober heeft twee geboortestenen: de opaal met zijn kleurenspel en de toermalijn in elke kleur van de regenboog. Zo verschillend dat je snel weet welke past.

Geboortesteen oktober: opaal of toermalijn, de gevoelige en de stoere
Foto: Nareeta Martin via Unsplash

In het kort

Oktober heeft twee geboortestenen. Opaal toont een flitsend kleurenspel, maar is zacht (Mohs 5,5 tot 6,5) en bevat water, dus vraagt om zorg. Toermalijn komt in vrijwel elke kleur voor, is harder (7 tot 7,5) en makkelijker in een ring. Beide stonden al op de Amerikaanse lijst van 1912; de Britse lijst noemt alleen opaal.

Bij de geboortesteen oktober kies je eigenlijk tussen twee karakters. Opaal is de kunstenaar: betoverend en onvoorspelbaar, en een tikje lichtgeraakt. Toermalijn is de alleskunner die tegen een stootje kan en in elke kleur opduikt. Allebei prachtig, maar je gaat er heel anders mee om. Per steen zetten we op een rij wat je moet weten.

Opaal: een regenboog in een steen

Opaal is een buitenbeentje onder de edelstenen: geen kristal, maar gestold silica met water erin, meestal enkele procenten en soms tot zo’n twintig procent. Bij edele opaal liggen piepkleine bolletjes silica in een regelmatig patroon. Licht dat daartussen buigt, splitst zich in kleuren die verschuiven als je de steen beweegt. Dat heet kleurenspel. En net als vingerafdrukken zijn er geen twee opalen hetzelfde.

Soorten opaal

Soort Uiterlijk Herkomst
Witte opaal Melkwitte basis met pastelkleurige flitsen Vooral Australië (Coober Pedy)
Zwarte opaal Donkere basis, waardoor de kleuren extra fel zijn; de duurste Lightning Ridge, Australië
Boulderopaal Opaal op een bruine ijzersteen Queensland, Australië
Ethiopische opaal Vaak helder met heel sterk kleurenspel, betaalbaar Welo, Ethiopië
Vuuropaal Transparant oranje tot rood, soms zonder kleurenspel Mexico

Australië levert al ruim een eeuw het grootste deel van de edele opaal ter wereld. Ethiopische opaal is sinds ongeveer 2008 een grote speler en maakte opaal voor veel meer mensen betaalbaar.

Doublet en triplet

Omdat edele opaal vaak in dunne laagjes voorkomt, wordt hij soms op een donkere onderlaag gelijmd (doublet) en daarna afgedekt met een koepeltje bergkristal of glas (triplet). Dat geeft veel kleur voor weinig geld. Prima, zolang het maar zo verkocht wordt. Een doublet of triplet mag nooit in water liggen, want de lijm kan loslaten.

De opaal-ongeluksmythe

Misschien heeft je oma je ooit gewaarschuwd: opaal zou ongeluk brengen. Dat bijgeloof wordt vaak teruggevoerd op de roman Anne of Geierstein van Walter Scott uit 1829, waarin een opaal een rol speelt bij een tragisch lot. Volgens het verhaal zakte de verkoop van opaal daarna flink in. Daarvoor gold opaal juist als geluksbrenger die alle kleuren, en dus alle deugden, van andere stenen in zich droeg. Voor oktoberkinderen is het dus eerder een geluksteen.

Opaal dragen en verzorgen

  • Liever in een hanger of oorbellen. In een ring alleen met een beschermende zetting en niet tijdens werk met je handen.
  • Vermijd hitte, felle zon en snelle temperatuurwisselingen. Die kunnen fijne barstjes geven.
  • Ethiopische opaal kan water opnemen en tijdelijk doorzichtig of troebel worden. Niet onderdompelen, niet in contact met olie of crème.
  • Nooit ultrasoon of stoom. Alleen een zachte, vochtige doek.

Toermalijn: een steen voor elke kleur

Toermalijn is het kameleontje van de edelstenen. Het is een groep mineralen met een ingewikkelde samenstelling, en daardoor met meer kleuren dan bijna elke andere edelsteen: roze, rood, groen, blauw, geel, bruin en zwart. De naam komt vermoedelijk van het Singalese turamali, een woord voor gemengde edelstenen. Ook leuk voor Nederlanders: achttiende-eeuwse Hollandse handelaren merkten dat een verwarmde toermalijn as en stof aantrok, en gebruikten hem om pijpen schoon te maken. Hij heette daardoor ook wel aschentrekker. Dat komt door pyro-elektriciteit: bij temperatuurverandering wordt de steen licht elektrisch geladen.

Armband van gekleurde getrommelde edelsteensplinters
Toermalijn bestaat in bijna elke kleur. Foto: Inna Nasonova via Unsplash

Bijzondere toermalijnen

  • Roze en rode toermalijn (rubelliet): de klassieke oktoberkleur.
  • Watermeloentoermalijn: roze kern met groene rand, vaak in plakjes geslepen.
  • Paraíba-toermalijn: neonblauw tot groenblauw door koper, eind jaren tachtig in Brazilië gevonden en nu ook uit Mozambique en Nigeria. Zeer gewild en duur.
  • Groene toermalijn (verdeliet): een betaalbaar alternatief voor smaragdgroen.

Toermalijn komt onder meer uit Brazilië, Afghanistan, Nigeria, Mozambique, Madagaskar en de Verenigde Staten.

Toermalijn dragen en verzorgen

Hier is toermalijn een stuk makkelijker dan zijn maandgenoot. Met 7 tot 7,5 en een redelijke taaiheid is hij geschikt voor een ring voor elke dag, mits je hem afdoet bij grof werk. Schoonmaken met warm sop en een zacht borsteltje. Ultrasoon liever niet, vooral niet bij stenen met insluitsels.

Betekenis en overlevering

Een steen met alle kleuren in zich roept vanzelf grote woorden op: opaal wordt verbonden met hoop, creativiteit en verbeelding. Toermalijn, met zijn eindeloze kleurenpalet, geldt als steen van balans en speelsheid. Roze toermalijn draagt de symboliek van liefde en zachtheid. Zie het als traditie en gevoel, niet als werking.

Opaal of toermalijn: wat past bij jou?

Voor de romanticus

Opaal met een kleurrijk kleurenspel
Opaal: een kleurenspel dat bij elke beweging verandert. Foto: Patrick von der Wehd via Unsplash

Opaal

Voor wie houdt van uniek, en sieraden draagt voor mooie momenten. Het best in oorbellen en hangers.

Voor de praktische kleurliefhebber

Toermalijn

Voor wie een ring zoekt die elke dag mee kan, in precies de kleur die bij je past.

Geboortesteen oktober: moderne en traditionele lijst

Opaal en toermalijn stonden allebei al op de lijst van 1912 en staan ook op de moderne lijst. De Britse lijst houdt het bij opaal. In oudere Europese lijsten vind je naast opaal ook aquamarijn, tegenwoordig de steen van maart.

Lijst Steen voor oktober
Modern (Jewelers of America, nu) Opaal, toermalijn
Traditioneel (Amerikaanse lijst van 1912) Opaal, toermalijn
Brits (National Association of Goldsmiths, 2013) Opaal
Oudere Europese lijsten Opaal, aquamarijn

Wie strikt traditioneel wil, kiest dus opaal; wie een steviger ring zoekt, toermalijn. De andere maanden vind je bij geboortestenen per maand.

Cadeau-ideeën voor oktober

  • Ethiopische opaal oorknopjes: veel kleurenspel voor een vriendelijk budget.
  • Een roze toermalijn hanger in roségoud, warm en zacht.
  • Een stapelring met watermeloentoermalijn voor een speelse look, zie ringen stapelen.
  • Een familieketting met een kleine opaal voor een kind uit oktober, zie geboortesieraden.

Nog één ding voor opaalbezitters: bewaar je opalen in een zacht zakje en uit de felle zon, zie sieraden bewaren. Alle maanden staan in geboortestenen per maand, en meer over edelstenen op onze edelstenen-pagina.

Veelgestelde vragen

Wat is de geboorte steen van oktober als je een stevige ring wilt?

Toermalijn. De geboortesteen oktober is opaal of toermalijn, en toermalijn is met Mohs 7 tot 7,5 de stevigste van de twee. Opaal is de oktober geboortesteen die op alle lijsten staat, maar kies in een ring dan een beschermende zetting.

Wat is de geboortesteen van oktober?

Opaal en toermalijn. Op de Amerikaanse lijst staan ze allebei; de Britse lijst noemt alleen opaal. Vaak wordt roze toermalijn als oktoberkleur gebruikt.

Brengt opaal ongeluk?

Dat is een bijgeloof dat vaak wordt teruggevoerd op een roman van Walter Scott uit 1829. Daarvoor gold opaal juist als geluksbrenger. Er is geen enkele reden om hem te mijden.

Kan opaal in een ring?

Het kan, maar opaal is zacht en gevoelig voor klappen en hitte. Kies een beschermende zetting en draag hem niet tijdens sporten, klussen of afwassen.

Mag opaal nat worden?

Kort afspoelen is bij massieve opaal geen probleem. Ethiopische opaal, doubletten en tripletten wil je niet onderdompelen. Douchen en zwemmen doe je beter zonder.

Jordi Kuijlenburg
Jordi Kuijlenburg

Jordi maakt al jaren online magazines en platforms in de mediawereld. Op ikbensieraden.nl schrijft hij over alles wat glimt en tikt, van zilveren oorbellen tot automatische horloges. Zijn doel: dat jij met een gerust hart kiest, ook als het om een cadeau gaat en je eigenlijk geen idee hebt waar je moet beginnen.

LinkedIn