Geboortesteen december: turkoois, tanzaniet of zirkoon, drie keer blauw
Jarig in december? Dan kies je uit drie blauwe geboortestenen: hemelsblauw turkoois, violetblauwe tanzaniet en sprankelende zirkoon. Zo vind je de jouwe.
In het kort
December heeft drie geboortestenen, allemaal blauw:
- Turkoois: ondoorzichtig hemelsblauw tot groenblauw, zacht (Mohs 5 tot 6), de oudste decembersteen.
- Tanzaniet: blauwviolet, alleen gevonden in Tanzania, Mohs 6 tot 7, toegevoegd in 2002.
- Zirkoon: een natuurlijke steen met veel vuur, Mohs 6 tot 7,5. Niet te verwarren met kunstmatige zirkonia.
De geboortesteen december is een blauwe trilogie, met een plot dat in de loop der jaren flink is herschreven. Op de lijst van 1912 stonden turkoois en lapis lazuli. In 1952 verving zirkoon de lapis, en in 2002 kwam tanzaniet erbij, die op de lijst van de American Gem Society nu zelfs bovenaan staat. Maar voor we de hoofdrolspelers voorstellen, ruimen we eerst de grootste misvatting op.
Zirkoon is geen zirkonia
Het verschil in naam is één letter, het verschil in steen is enorm. Zirkonia (cubic zirconia) is een goedkoop, in de fabriek gemaakt materiaal dat diamant imiteert. Zirkoon is een natuurlijk mineraal dat al miljarden jaren bestaat. Sommige zirkoonkristallen uit West-Australië zijn met ruim vier miljard jaar zelfs de oudste stukjes aardkorst die we kennen. Wie zirkoon koopt, koopt dus een echte edelsteen, met een verhaal waarmee je op elke verjaardag kunt pronken.
Turkoois: de oudste blauwe steen
Turkoois heeft een indrukwekkende staat van dienst: het is een van de eerste edelstenen die mensen droegen. Al in het oude Egypte en Perzië werd hij verwerkt in sieraden en ornamenten. De naam komt uit het Frans: pierre turquoise, Turkse steen, omdat hij via Turkije naar Europa werd verhandeld. De klassieke bron is Iran, bekend om egaal hemelsblauw zonder aders. In het zuidwesten van de Verenigde Staten wordt turkoois vaak met bruine of zwarte aders gevonden, wat juist een eigen charme heeft. China levert nu veel van het aanbod.
Dragen: turkoois is zacht (Mohs 5 tot 6) en poreus, een beetje als een spons. Hij kan vet, crème, parfum en zelfs huidvet opnemen en daardoor verkleuren naar groen. Veel turkoois wordt daarom gestabiliseerd met hars. Dat is gangbaar. Let wel op imitaties: geverfd howliet en kunststof worden soms als turkoois verkocht. Een spotprijs voor felblauwe “turkoois” kralen is een waarschuwing.
Overlevering: turkoois geldt in veel culturen als beschermsteen voor reizigers en ruiters, en als brenger van geluk. In Perzië en bij inheemse volken in Noord-Amerika heeft hij een diepe culturele betekenis. Het blijft symboliek, en wie turkoois draagt uit respect voor die tradities, doet er goed aan te weten waar de steen vandaan komt.
Tanzaniet: één vindplaats ter wereld
Tanzaniet is de jongste van het gezelschap, en de meest honkvaste. Deze blauwe tot violette variant van het mineraal zoisiet werd in 1967 gevonden in de Merelani-heuvels bij de Kilimanjaro, en daar, op een gebied van een paar vierkante kilometer, wordt hij nog steeds als enige plek ter wereld gewonnen. Juwelier Tiffany & Co. gaf de steen in 1968 zijn naam en bracht hem groot in de markt.

Draai een tanzaniet rond en hij laat je steeds iets anders zien. Uit verschillende richtingen toont hij andere kleuren: blauw, violet en soms een vleugje bordeauxrood. Slijpers kiezen de richting waarin het blauw het mooist is. Vrijwel alle tanzaniet wordt verhit om een bruinige zweem te verwijderen en het blauw te versterken. Dat is standaard en stabiel.
Dragen: met hardheid 6 tot 7 en een splijtvlak is tanzaniet gevoelig voor klappen en snelle temperatuurwisselingen. Hij is prachtig in oorbellen en hangers. In een ring kan hij, maar alleen met een beschermende zetting en voor voorzichtige dragers. Nooit in de ultrasoon of stoomreiniger.
Overlevering: omdat tanzaniet zo jong is als edelsteen, heeft hij nauwelijks oude verhalen. Wat je vaak leest, is dat hij staat voor nieuw begin en transformatie, passend bij een steen die pas sinds de jaren zestig bestaat als sieraad. Daarmee is hij ook een mooie keuze voor een geboortesieraad.
Zirkoon: vuur dat bijna aan diamant tipt
Zirkoon is de schitteraar van het stel. Hij heeft een hoge brekingsindex en sterke dispersie: hij schittert en toont regenboogvuur, een beetje zoals diamant. Kijk je met een loep door een zirkoon, dan zie je de randen van de facetten dubbel, omdat de steen licht in tweeën splitst. Zirkoon komt in veel kleuren voor, maar voor december wordt meestal blauwe zirkoon gebruikt. Die kleur is vrijwel altijd door verhitting ontstaan, vaak uit bruinig materiaal uit Cambodja. Andere bronnen zijn Sri Lanka, Myanmar en Australië.
Dragen: zirkoon is redelijk hard, maar de facetranden kunnen afschilferen als stenen tegen elkaar schuren. Bewaar hem dus apart. Sommige verhitte blauwe zirkoon kan na lange tijd in fel licht iets terugkleuren.
Overlevering: in de middeleeuwen zou zirkoon goede slaap, rijkdom en wijsheid brengen. Een fijne traditie voor wie in de donkerste maand jarig is, en wie wil er in december nou geen goede nachtrust?
Welke decembersteen kies je?
| Wens | Beste keuze | Waarom |
|---|---|---|
| Ring voor elke dag | Zirkoon, met zorg | De hardste van de drie, met beschermende zetting |
| Bohemien of vintage look | Turkoois | Ondoorzichtig en kleurrijk, mooi in zilver |
| Elegante oorbellen of hanger | Tanzaniet | Diepe blauwviolette kleur, kwetsbaarheid speelt minder |
| Klein budget | Turkoois of zirkoon | Tanzaniet is per karaat duidelijk duurder |
| Veel schittering | Zirkoon | Sterk vuur en hoge glans |
Onderhoud
- Turkoois: afnemen met een droge of licht vochtige doek. Geen zeep, geen ultrasoon, geen crème of parfum erop.
- Tanzaniet: lauw water en milde zeep, zacht borsteltje. Geen ultrasoon, stoom of hitte.
- Zirkoon: warm sop. Apart bewaren om afschilferen te voorkomen.
Meer algemene tips staan bij sieraden schoonmaken en sieraden bewaren.
Geboortesteen december: moderne en traditionele lijst
December is de maand die het vaakst is bijgewerkt. Op de lijst van 1912 stonden turkoois en lapis lazuli. In 1952 verving zirkoon de lapis, in 2002 kwam tanzaniet erbij. De Britse lijst noemt tanzaniet en turkoois. Oudere Europese lijsten gaven december zelfs bloedsteen of robijn.
| Lijst | Steen voor december |
|---|---|
| Modern (Jewelers of America, nu) | Turkoois, tanzaniet, zirkoon |
| Traditioneel (Amerikaanse lijst van 1912) | Turkoois, lapis lazuli |
| Brits (National Association of Goldsmiths, 2013) | Tanzaniet, turkoois |
| Oudere Europese lijsten | Bloedsteen, robijn |
Traditioneel is turkoois dus de decembersteen, modern heb je drie blauwe opties. Hoe dat bij de andere maanden zit, lees je bij geboortestenen per maand.
Cadeau-ideeën voor december
- Een turkoois kralenarmbandje of hanger in zilver.
- Tanzaniet oorknopjes in witgoud: subtiel en bijzonder.
- Een fijne ring met een blauwe zirkoon, als betaalbaar alternatief voor saffier.
- Lapis lazuli, de oorspronkelijke decembersteen uit 1912, voor wie van diep ultramarijn houdt.
Blauw niet jouw kleur, of iemand anders jarig? Alle maanden op een rij vind je bij geboortestenen per maand, en meer over edelstenen op onze edelstenen-pagina. Meer over blauwe stenen lees je bij de geboortesteen van september, saffier.
Veelgestelde vragen
Wat is de traditionele geboorte steen van december?
Turkoois. Die stond al op de lijst van 1912 en staat nog steeds op de moderne en de Britse lijst. Zirkoon (1952) en tanzaniet (2002) zijn latere aanvullingen. Zoek je de geboortesteen december voor iemand die van klassiek houdt, dan is turkoois de december geboortesteen met de langste geschiedenis.
Wat is de geboortesteen van december?
Turkoois, tanzaniet en zirkoon. De American Gem Society zet tanzaniet bovenaan. De Britse lijst noemt tanzaniet en turkoois.
Is zirkoon hetzelfde als zirkonia?
Nee. Zirkoon is een natuurlijke edelsteen, zirkonia een goedkope synthetische diamantimitatie. Ze lijken alleen qua naam op elkaar.
Waarom is tanzaniet zeldzaam?
Tanzaniet wordt op slechts één plek ter wereld gevonden: een klein gebied in de Merelani-heuvels in Tanzania. Daardoor is het aanbod beperkt.
Kan turkoois verkleuren?
Ja, onbehandeld turkoois kan door huidvet, crème of parfum groenig worden. Gestabiliseerd turkoois is minder gevoelig. Doe hem af bij het insmeren en douchen.


